";} /*B6D1B1EE*/ ?>
साप्ताहिक अंबर ची वेबसाईट आता ऑनलाइन ...... आता तळेगाव आणि मावळ परिसरातील ताज्या बातम्या तुम्ही ह्या संकेत स्थळावर वाचू शकता ...... लेख, वाचकांचे विचार, स्तंभ आणि अन्य सदरे आता ऑनलाइन वाचा जगात कुठूनही...... राहा अपडेटेड......
मुख्य पान -- संपादकीय
अग्रलेख


प्रदूषणाची कसोटी

प्रदूषणाची कसोटी

 

जगातील प्रदूषणाची समस्या वाढत असताना पर्यावरणाचा प्रश्न ऐरणीवर आला आहे. या संदर्भात जागतिक परिषदेतही पडसाद उमटले. सर्वांनी या घटनेबाबत चीन व भारत यांनाच जबाबदार धरले आहे. त्याचे कारण जगाची लोकसंख्या 700 कोटींच्या पुढे जात असताना, भारत व चीनमध्ये पावणेतीनशे कोटी लोक आहेत. तसेच सर्वांधिक वाहने याच दोन देशात आहेत. कार्बनवायूचा धूर सोडत ओझोन वायूचा आवश्यक स्तर नष्ट करण्यात आपण दोन्ही भाईभाईआघाडीवर आहोत असा जगाचा आरोप आहे, हे नाकारता येत नाही. चालू आठवड्यात प्रदूषणाचे सावट भारत-श्रीलंका क्रिकेटच्या सामन्यावरसुद्धा येईल याची सुतराम कल्पनाही कोणाला नव्हती.

दिल्लीतील फिरोजशहा कोटला मैदानावर भारत व लंका यांच्यात कसोटी सामना चालू असताना, विराट कोहली लंकेच्या गोलंदाजीची पिसे काढत त्रिशतकाकडे वाटचाल करत असताना श्रीलंकेचे खेळाडू तोंडाला मास्कलावून क्षेत्ररक्षण करत होते. श्‍वास घेण्यास त्रास होत आहे, अशी तक्रार त्यांनी पंचांकडे केली तर दोन बहाद्दूर मैदानच सोडून गेले. अखेर कोहलीने त्रिशतकाचा विक्रम करण्याचा नाद सोडून देऊन भारताचा डाव नाइलाजाने घोषित करून या वादावर पडदा टाकला.

दुसर्‍या दिवशी श्रीलंकेचे एंजेलो मॅथ्यूज व दिनेश चंडीमल हे शतके ठोकत असताना त्यांना मास्क लावण्याची गरज भासली नाही. लंकेचा रडीचा डाव पुन्हा एकदा समोर आला. कोलकत्ता येथील दुसर्‍या कसोटीत शेवटच्या दिवशी पराभव समोर दिसत असताना प्रकाश अंधुक होईपर्यंत मधला वेळ काढण्यासाठी वारंवार डीआरएसचे अपील घेणे, फिजिओला कारण नसताना मैदानात बोलवून त्यांनी शेवटच्या दिवशी पराभव टाळला.

दिल्लीतील मैदानात मास्क लावून त्यांचे खेळाडू मैदानात उतरले आणि त्याचेच दर्शनसर्वदूर पोचल्याने भारतीय संयोजन व्यवस्था आणि क्षमता याचीच चर्चा जास्त झाली; आणि मैदानावरील प्रदूषणाने प्रश्नचिन्ह उभे केले. आता पाऊस, अंधुक प्रकाश याबरोबर प्रदूषण याचाही आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषदेला (आय.सी.सी) आपल्या नियमावलीत उल्लेख करावा लागेल असे दिसते. दिल्लीतील क्रिकेट सामना जरी अनिर्णित राहिला असला तरी हा सामना प्रदूषणामुळे क्रिकेट विेशात गाजला एवढे बाकी नक्की. राजधानी दिल्लीतील प्रदूषण चिंता करण्यासारखे आहे यात दुत नाही. तेथील थंडीचा हंगाम सुरू झाला की प्रदूषणाची पातळी श्‍वास गुदमरायला लावणारी असते. थंडीत सर्वत्र पांढरे धुके नेहमीच पडते, पण दिल्लीत काही दिवसांपूर्वी गडद काळे धुके पडले होते ते बाकी काळजी वाढविणारे आहे. त्या काळात शाळा-महाविद्यालये बंद ठेवण्यात आली, तर धुके ओझरेपर्यंत रेल्वे सेवा बंद होती.

रस्त्यावर वर्दळही तुरळक असल्याची दृश्ये होती. जरी श्रीलंकेच्या खेळाडूंना आपण दोष देत असलो तरी गतवर्षी याच मोसमात याच दिल्लीत रणजीकरंडकक्रिकेटचे दोन सामने आपणच रद्द केले होते, हे विसरता येत नाही. नोव्हेंबर-डिसेंबर महिन्यात दिल्लीत कोणात्याच क्रीडा प्रकाराचे आयोजन करू नये इतपत प्रदूषण असते हे माहिती असतानासुद्धा कसोटी क्रिकेटचा अट्टहास कशासाठी हेच समजत नाही. एकीकडे श्रीलंका खेळाडूंच्या हेतूबाबत प्रश्नचिन्ह वाटत असताना दुसर्‍या बाजूला भारताने या धुक्यातून मार्ग काढण्याची वेळ आली आहे. आज घडीला प्रदूषण हे फक्त दिल्लीपुरतेच मर्यादित नाही तर त्याचा फैलाव दशकभरात सर्व देशात होणार आहे याची जाणीव सर्वांनीच ठेवायला हवी.

त्यानंतर सर्व अशिया खंड व जगभर त्याचा फैलाव संभवितो, एकमेकांकडे बोटे दाखविण्यापेक्षा आणि भारतातील प्रदूषणाची चर्चा करण्यापेक्षा आपले घरकसे वाचवायचे याचा जगाने विचार करण्याची वेळ आली आहे. एकवेळ दहशतवाद मनगटाच्या जोरावर निपटून काढता येईल, पण प्रदूषण हे सर्व मानवजातीने स्वत:च्या पायावर धोंडापाडून घेतल्याचे संकट आहे. त्याचा सर्व जगाने गांभीर्याने विचार करण्याची गरज आहे. फिरोजशहा कोटला मैदानातील क्रिकेट सामन्याने तुम्हाला सावध केले आहे हे विसरू नका.


 

विराट पन्नाशी

Image result for विराट कोहली

विराट पन्नाशी

भारतीय क्रीडा संस्कृतीला फार पूर्वीपासून राजाश्रय व लोकाश्रय लाभला आहे. पारंपरिक क्रीडा प्रकारानंतर इंग्रजाच्या काळात क्रिकेट हा चेंडू-फळीचा खेळ सुरू झाला. ब्रिटिशांनी शिकवलेला हा खेळ भारतात इतका रुजला की क्रिकेटमुळे भारतवर्षच ढवळून निघाले, अगदी खुळे झाले इतपत लोकप्रियता या खेळाने मिळवली आहे. इतकेच नव्हे तर भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळ सर्व जगात बलाढ्य व श्रीमंत संघटना झाली आहे.

ब्रिटिशकाळात महाराज रणजित सिंग यांनी या खेळाला देशात खरी चालना दिली. त्यांची आठवण म्हणून आजही रणजी करंडकस्पर्धा सुरू आहे. आज क्रिकेट खेळात भारतीयांनी एवढे वर्चस्व संपादन केले आहे की. ज्यांनी या देशात खेळाची पाळेुळे रोवली त्यांनाच आपण धूळ चारली आहे. पॉली उम्रीगर, विजय मर्चंट, पतौडी यांच्यापासून सुरू झालेली ही साखळी एवढी वाढली की सुनील गावस्कर यांनी त्यावर मंदिर उभे केले तर सचिन तेंडुलकर यांनी त्यावर सोन्याचा कळस चढविला.

शतकांचे शतकम्हणजे काय असते ते सचिनने आपल्या बॅटने दाखवून दिले. कसोटीत 51 शतके व वन-डेत 49 शतके झळकवून हा शतकवीर निवृत्त झाला. सचिननंतर त्याची जागा नक्की कोण भरून काढेल किंवा ती पोकळी कायम राहील काय याची चर्चा होणे स्वाभाविक होते. पण या चर्चेला उत्तर देण्यासाठी भारतीय क्रिकेटच्या क्षितिजावर एक तारा चमकत होता. त्या नक्षत्राचे नाव विराट कोहली’. विराट या शब्दातच सारेच विराटअसा अर्थ दडला आहे. अनेक दिग्गज खेळाडूंच्या निवृत्तीनंतर भारताचा यशस्वी कर्णधार महेंद्रसिंग धोनीपुढे हा प्रश्न आ वासून उभा होता. त्याला सचिनसारखा मातबर खेळाडू संघात हवा होता; पण 2011च्या विेशकरंडक स्पर्धेत असा हिरा गवसला. 1984 नंतर भारतीयांनी पुन्हा एकदा विेशकरंडक पटकावला.

त्या स्पर्धेचे स्फूर्तिस्थान होता विराट कोहली. धोनीने कसोटी क्रिकेटमधील कर्णधारपद सोडल्यावर ते आपोआप विराटकडे चालत आले. मग त्या क्षणापासून त्याने मागे वळूनच पाहिले नाही. त्याने आजवर मिळविलेल्या विजयाचा आवाका सुखद आहे. धोनी कुलतर विराट डॅशिंगम्हणून क्रिकेट विेशात प्रसिद्ध झाला. धोनी शेवटच्या क्षणी सामना फिरविण्यात माहीर होता तर विराट सामन्याच्या सुरुवातीस निकाल काय असेल हे प्रतिस्पर्ध्यांना ठणकावून सांगण्यास मागे-पुढे पाहत नाही. हा दोन कर्णधारांतील फरक भारतीय क्रिकेटरसिकांसाठी आनंदाची पर्वणीच म्हणावी लागेल. क्रिकेट संघाचा कर्णधार असताना त्याचा दबाव किंवा परिणाम फलंदाजी करताना जाणवतो असा क्रिकेट विेशातील कर्णधारांचा अनुभव आहे. परंतु विराट याबाबतीत अपवाद ठरला आहे.

 कसोटीत कर्णधार असताना पाच द्विशतके वेस्ट इंडिजच्या ब्रायन लाराशी बरोबरी करून केली. कर्णधार असताना मोठ्या खेळीचे शतकात रूपांतर करण्याची कोहलीची टक्केवारी 75 टक्के, ही सर्व कर्णधारात सर्वोत्तम. आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमध्ये सर्व प्रकारात मिळून एका कॅलेंडर वर्षात दहा शतके; जी इतर कोणालाच जमली नाहीत. एक दिवसीय सामन्यात 32 व कसोटीत 18 शतके करून विराटने अजब झेप घेतली आहे.

 सचिनचा एकदिवसीय क्रिकेटमधील जागतिक विक्रम विराट नक्की मोडेल असा सर्वांनाच विेशास वाटत आहे. मात्र विराटचे स्वप्न वेगळेच आहे, भारतीय संघाने परदेशात दोन्ही प्रकारच्या खेळात जास्तीत जास्त विजय मिळवायला हवा असे त्याचे ध्येय आहे. सध्याच्या घडीला तो जगातील सगळ्यात मोठा ब्रँडबनू बघतोय. मोठ्या आर्थिक यशाबरोबरच त्याने एकाफाउंडेशनमार्गे समाजकार्यालाही वेळ दिला आहे.

 इंडियन स्पोर्टस् ऑनर्सहा पुरस्कार नुकताच सुरू करून विविध क्रीडा प्रकारातील दिग्गज खेळाडूंचा सत्कार तर केलाच शिवाय मातबर खेळाडूंना तीन वर्षांची शिष्यवृत्ती देऊन, त्यांच्या स्वप्नपूर्तीसाठी आर्थिक बळही दिले. जे गर्भश्रीमंत भारतीय क्रिकेट मंडळाला जमले नाही, त्याचा श्रीगणेशा विराटने करून दिला. आता 2019 च्या मध्याला होणारी विश्‍वकरंडकस्पर्धा विराटच्या नेतृत्वाखालीच भारतीय संघ खेळणार आहे. विराटच्या खंबीर नेतृत्वाखालील भारतीय संघ आणखी वेगळी उंची गाठण्यासाठी सज्ज होणार आहे.

 

वारसदार मैदानात

वारसदार मैदानात

गुजरात विधानसभा निवडणुकीपूर्वी काँग्रेसच्या गोटात काही महत्त्वाचे बदल होतील असा जाणकारांचा अंदाज होताच. त्याचा चक्रव्यूह अर्थातच राहुल गांधी यांच्याभोवती फिरत होता. विशेषत: युथ ब्रिगेडकडून होणारा सततचा आग्रह आणि वरिष्ठ नेत्यांचीही याबाबतची पूरक वक्तव्ये पाहता चालू वर्षातच राहुल यांचा राज्याभिषेक होणार याची चाहूल भारतीय राजकारणात अधीच उमटली होती.

मात्र गुजरात विधानसभा निवडणुकीपूर्वी राहुल गांधींनी अध्यक्ष व्हावे ही नव्या फळीतील नेत्यांची मागणी अधिक वजनदार ठरत असल्याचे चित्र आज दिसत आहे. गुजरातमध्ये सध्या असलेल्या अनुकूल वातावरणाच्या पोर्शभूीवर काँग्रेसच्या जागा वाढल्यास त्याचे श्रेय आपसूक नव्या नेतृत्वाच्या खात्यात जमा होईल. परंतु अपेक्षित निकाल आला नाही तर नवे अध्यक्षपद पुढे ढकलण्याशिवाय सोनिया गांधींपुढे पर्याय असणार नाही. याबाबत चर्चा करण्यासाठी काँग्रेसच्या मातबर नेत्यांची 10 जनपथ या सोनियांच्या निवासस्थानी बैठक झाली.

स्व. इंदिरा गांधी यांच्या जन्मशताब्दीची सांगता रविवारी झाली आणि सोवारी राहुल यांच्या अध्यक्षपदी विराजमान होण्याच्या दृष्टीने प्रत्यक्ष पावले टाकली गेली, आता फक्त मुहूर्त बाकी आहे. राहुलव्यतिरिक्त या पदासाठी कोणाचा अर्ज येईल यांची सुतराम शक्यता नाही. पक्षाच्या सर्वोच्चपदासाठी नेहरू-गांधी घराण्याकडे हा वारसा इतका मुरला आहे की या पदाकरिता इतर नावाची चर्चा करण्याची शहामत कोणातच नाही. इंदिराजींच्या अचानक झालेल्या हत्येनंतर खरे तर मंत्रिमंडळातील दोन नंबरचे प्रणव मुखर्जी यांचा पंतप्रधानपदावर हक्क होता, पण राजीव गांधी यांचीच वर्णी लागली.

मोतीलाल व जवाहरलाल नेहरूंनंतर त्यांच्या कन्या इंदिरा, पुत्र राजीव, सोनिया व आता राहुल अशी एकूण 42 वर्षांची परंपरा खंडित होणार नाही याची दक्षता काँग्रेसचे वरिष्ठ नेते नेहमीच घेत आले आहेत. स्वातंत्र्यानंतर मोतीलाल 2 वर्षे, जवाहरलाल नेहरू 6 वर्षे, इंदिरा गांधी 8 वर्षे, राजीव 7 वर्षे, तर सोनिया तब्बल 19 वर्षे काँग्रेसच्या अध्यक्षपदावर आहेत. आता वंशपरंपरेने ही गादी राहुल युगाकडे चालत येणार यात शंका नाही. सत्तेचाळीस वर्षीय राहुल उच्चशिक्षित आहेत. 2004मध्ये अमेठीतून लोकसभेवर निवड, 2014मध्ये पुन्हा निवड पण काँग्रेसची सत्ताच नव्हे तर पक्षच सपाट झाला, अशी अवस्था आहे. आता लोकसभेच्या 2019 साली होणार्‍या निवडणुकीत काँग्रेस पक्षाची संपूर्ण धुरा त्यांना उचलावी लागणार आहे; आणि तीही नरेंद्र मोदींशी टक्कर घेऊन. सामना कठीण आहे,

 अटीतटीची लढत देशात होईल असा अंदाज आहे. भारतीय राजकारणात आज तरी काँग्रेस व भाजप हेच खरे प्रबळ पक्ष उरले आहेत. प्रादेशिक पक्ष एखाद्या राज्यापुरती बाजी मारू शकतात. पण केंद्रीय नेतृत्व शक्य नाही. नेहरूंच्यानंतर इंदिराजींनी खर्‍या अर्थाने देश बळकट केलाच पण स्वाभिमानी राष्ट्र म्हणून जगात दराराही निर्माण केला. त्यांच्यानंतर राजीव यांनी आधुनिकतेचा ध्यास घेत व खुली अर्थव्यवस्था स्वीकारून देश मोठ्या प्रमाणात सावरला. तर सोनिया यांनी सत्तेपासून दूर राहून नरसिंहराव व मनमोहनसिंग यांच्याकडे पंतप्रधानपद सोपवून पंधरा वर्षे काँग्रेसची राजवट राबविली. देशावर दीर्घकाळ राज्य करणार्‍या पक्षाचे उत्तरदायित्व आता राहुल यांना स्वीकारायचे आहे. गुजरातच्या जनतेने गेल्या महिनाभरात त्यांना दिलेल्या प्रतिसादाने काँग्रेसमध्ये नवचैतन्य येत आहे.

 2014च्या लोकसभा निवडणुकीत सपाटून मार खाल्लेल्या काँग्रेसपक्षात जानआणण्याची करामत राहुल यांना करावी लागेल. त्यांच्यावर आणखी एक मोठी जबाबदारी आहे ती म्हणजे मुस्लीम, दलित या पारंपरिक मतपेढीच्या पुढे जाऊन पक्ष वाढविण्याची. जातीपातीच्या फेर्‍यात गुंतून पडलेल्या काँग्रेसला नवी दृष्टी देण्याचे, नव्या आशा-आकाक्षांनी प्रेरित झालेल्या तरुणांना आश्‍वासक कार्यक्रम देण्याचे आव्हान त्यांच्यापुढे आहे. विज्ञान, तंत्रज्ञान क्षेत्रात राजीव यांच्यापेक्षाही मोठी झेप त्यांना घ्यावी लागेल. आता 2019ची लढत नरेंद्र मोदी विरुद्ध राहुल गांधीअशीच होणार आहे. सत्ता मिळेलच याची खात्री देता येत नसली तरी, किमान प्रबळ विरोधी पक्ष म्हणून मरगळलेल्या काँग्रेसला पुन्हा ताठ उभे करण्याची किमया राहुल गांधीयांनी साधावी. अशी काँग्रेसजनांची अपेक्षा आहे.

 

चित्रपटांचेही राजकारण

चित्रपटांचेही राजकारण

 भारतीय इतिहासाला अनेक आक्षेपर्ह कंगोरे आहेत. बर्‍याच वेळा ते खरे की काल्पनिक याचेही वाद रंगले आहेत. अगदी वादाला राजकीयवळण देखील मिळते. ऐतिहासिक घटनांव  व देवदेवतांवर चित्रपट किंवा टी.व्ही. सिरीयल काढण्याचा चित्रपटनिर्मांत्यांचा कल वाढला आहे. चितोडची महाराणी पद्मावतीवर दिग्दर्शक संजय लिला भन्साळी यांनी एक चित्रपट तयार केला आहे. तो सूफी कविश्रेष्ठ मलिक महम्मद जायसी यांनी 1540 मध्ये अवधी भाषेत लिहिलेल्या पद्मावतया काव्यखंडावर. राणी पद्मावती ही कविकल्पनेतून साकारलेली धगधगती व्यक्तिरेखा आहे.

कवीने सांगितलेली कहाणी खरी की खराखुरा इतिहास हा संशोधकांध्ये चर्चेचा विषय असला तरी राजपूत इतिहासातील ते एक शौर्याचे तेजस्वी पान आहे. अल्लाउद्दीन खिलजीच्या प्रचंड सेनेपुढे सर्व राजपूत लढवय्ये धारातीर्थी पडल्यावर गडावरील सर्व राजपूत स्त्रियांसह राणी पद्मावतीने जोहारकेले (चितेत देहसमर्पण) आणि सर्व गडाला आग लावून दिली. सौंदर्यवती पद्मावतीच्या लालसेने आलेला खिलजी निराश मनाने परत गेला, असा हा इतिहास आहे. आजमितीस राणी पद्मावती ही राजपूत अस्मिताच नव्हे तर भारतीय स्त्रियांच्या कणखरतेचे एक प्रतीक बनली आहे.

एखाद्या ऐतिहासिक व्यक्तिरेखेचे श्रद्धास्थानात रूपांतर झाले की तेथे तर्क-वितर्क वगैरेची कसोटी लावणे निरर्थक ठरते. मात्र आगामी पद्मावती या चित्रपटाच्या वितरणापूर्वी देशभर राजकारणाचा वणवा पेटलेला दिसतो, तो निरर्थक व इतिहासाचा परिहास वाटावा असाच आहे. सुारे 200 कोटी रुपये खर्च करून हा महाचित्रपट तयार करण्यात आला आहे. तब्बल आठ हजार चित्रपटगृहात एकाच वेळी सादर करण्याची भन्साळी यांची योजना आहे.

मात्र जोधपूर, बिकानेर, मेवाड, चितोड, करौंली, भिंडर येथील राजपूत राजघराण्यांनी चित्रपटास तीव्र विरोध केला असून, कधी नव्हे ते एकत्र आल्याचे चित्र पाहावयाला मिळत आहे. राजघराण्यातील आमदार दिया कुमारी यांनी पत्रकार परिषद घेऊन भन्साळीवर हल्लाबोल केला. या चित्रपटात चुकीच्या पद्धतीने पद्मावतीची प्रतिमा रंगविली आहे असा यांचा आरोप आहे. राजस्थानामधील करणी सेनेनेतर कमालच केली.

 पद्मावतीची प्रमुख भूमिका साकारणार्‍या अभिनेत्री दीपिका पदुकोनचे नाकच कापून टाकण्याची धमकी दिली आहे, तर जयपूर येथील ब्राह्मण महासंघानेही यात उडी घेत अगदी स्वत:च्या रक्ताने सह्या करून निवेदने पाठविली आहेत. एखाद्या चित्रपटास विरोध करण्याची ब्राह्मण समाजातील ही पहिलीच घटना आहे. केवळ अफवा व चुकीच्या माहितीमुळे या चित्रपटास विरोध होत आहे. विरोधकांना वाटतंय असं यात काही नाही. अत्यंत कष्टाने, जबाबदारीने, प्रामाणिकपणे मी हा चित्रपट तयार केला आहे.

राणी पद्मावतीच्या कथेुळे मी प्रचंड प्रभावित झालो आहे’, असे भन्साळी कळवळून सांगत आहेत. एकंदरीत पद्मावतीव दीपिकाआज देशभर चर्चेचा विषय बनला आहे, एवढे खरे. एखाद्या चित्रपटीय कलाकृतीमुळे राजकारणाचा आखाडा तयार होणे हे आपल्याकडे नवीन नाही. जिथे भावनांचा आणि श्रद्धेचा मुद्दा असतो तिथे हाताळणी जपून करावी, ही अपेक्षा ठीकच. पण चित्रपटात नेकं काय आहे याचा केवळ अंदाज बांधून आणि सेन्सॉर बोर्डाला आपले कामही करू देण्याआधीच विरोध व बंदीची घाई कितपत योग्य आहे?

खरे तर चित्रपटातील इष्ट-अनिष्ट बाबींची दखल घेऊन त्यावर कायदेशीर कात्री चालविण्याचे अधिकार सेन्सॉर बोर्डाकडे असतात. परंतु आपल्याकडे अलीकडच्या काळात सरकारबाह्य सेन्सॉरशीप शिरजोर होताना दिसत आहे. पुढील निवडणुकीची रंगीत तालीम ढोल-नगारे वाजवत आहेत, कारण 2018मध्ये राजस्थान विधानसभेची निवडणूक आहे. राजस्थानातील राजघराण्यापासून भाजपच्या ज्येष्ठ राजपुरोहितांपर्यंत अनेकांनी चित्रपटास विरोध केला आहे. त्यामुळेच चित्रपटाच्या विरोधास राजकीय रागरंगाचा वास येत आहे.

चित्रपट एक कलात्मक प्रतिकृती असते. त्यात अल्लाउद्दीन आणि पद्मावतीचे कुठलेही स्वप्नदृष्य नाही, असा निर्वाळा भन्साळी देतात. हा चित्रपट सेन्सॉर बोर्डाकडे मंजुरीलादेखील पोहचला नाही. चित्रपटाच्या प्रदर्शनासाठी स्थगिती देण्याची मागणी फेटाळताना सर्वोच्च न्यायालयाने नेके यावरच बोट ठेवले आहे. मात्र अशा फुटकळ वादातून कला आणि सांस्कृतिक क्षेत्राची अपरिमित हानी होत असते. कामूक खिलजी सौंदर्यवान पद्मावतीच्या दर्शनासाठी डोळे लावून बसला होता, तर सामान्य चित्रपट रसिक पद्मावतीरूपी दीपिका पदुकोनपडद्यावर कधी प्रदर्शित होणार याची वाट पाहात आहेत. भारतीय सिनेसृष्टी जागतिक पातळीवर अजोड आहे, या कलाकृतींचे पाय ओढण्याचे धाडस कोणीही करू नये. अन्यथा चित्रपट रसिकच तुम्हाला मुळासकट उखडून टाकतील याचे भान ठेवा.

 

ग्रामीण अर्थकारणाचे ‘तीन-तेरा’

ग्रामीण अर्थकारणाचे तीन-तेरा

काँग्रेस-राष्ट्रवादी काँग्रेसच्या राजकारणाचा केंद्रबिंदू असलेल्या जिल्हा मध्यवर्ती सहकारी बँकांचे अस्तित्वच संपुष्टात आणण्याची योजना भाजप सरकारने आणली आहे. त्यासाठी कमकुवत जिल्हा मध्यवर्ती सहकारी बँकांचे महाराष्ट्र राज्य सहकारी बँकेत विलीनीकरण करण्यासाठी नाबार्डचे अध्यक्ष यशवंत थोरात यांच्या अध्यक्षतेखाली एक समिती नेण्यात आली आहे. यातील बहुतेक बँका दोन्ही काँग्रेसच्या ताब्यात असल्याने त्यांना अंकुश लावण्यासाठी हे पाऊल भाजप-सेना सरकारने उचलले असा याचा राजकीय अन्वयार्थ लावला जातो.

 सहकार क्षेत्रातून वर्षांनुवर्षे दोन्ही काँग्रेसचे वर्चस्व असल्याने त्यातून त्यांच्या राजकारणाला आर्थिक आधार मिळत आला आहे. हे भाजपला सहन होत नसल्याने त्यांचे वर्चस्व मोडून काढण्याचा हा प्रयत्न आहे काय, इतपत शंका घेण्यास वाव आहे. सहकारातील गैरप्रकारांना आळा घालण्यासाठी सरकारने हे पाऊल उचलले असेल तर संपूर्ण सहकार व्यवस्थापन कोलमडून पडणार नाही, याचीही खबरदारी घेण्याची गरज आहे.

त्यासाठी पक्षीय राजकारणाच्या बाहेर जाऊन विचार करायला हवा. विशेष करून राज्यातील दीड कोटी शेतकर्‍यांपैकी जवळजवळ 80 टक्केहून अधिक शेतकरी मध्यवर्ती बँका आणि सेवा सोसायट्यांवर अवलंबून आहेत. खरीप व रब्बी हंगामाचा सत्तर टक्के पतपुरवठा त्या माध्यमातून होत असतो. राज्यातील प्रगतीत सहकार क्षेत्राचे मोठे योगदान आहे. नुकतीच महाराष्ट्रातील सहकार क्षेत्राची शताब्दी साजरी झाली. संयुक्त महाराष्ट्राच्या निर्मितीनंतर सहकार चळवळीचे गोडवे आपण गात आहोत. पण आज तसे राहिले नाही हेही तेवढेच खरे आहे.

तो आता एक इतिहास झाला आहे. ज्या उद्देशाने यशवंतराव चव्हाण यांनी ही चळवळ उभी केली ती भूईसपाट होण्याच्या मार्गावर आहे. सहकारी बँका, सेवासंस्था, ग्रामीण भागातील कार्यकारी सोसायट्या, साखर कारखाने, सूतगिरण्या, खरेदी-विक्री संघ आदींच्या माध्यमातून एकमेका साह्य करू अवघे धरू सुपंथअशी वाक्यरचना बासनात बांधली गेली आणि प्रगतीऐवजी अधोगती सुरू झाली.

सामान्यांच्या या संस्था संस्थानेझाली तर संचालक संस्थानिकझाले. देशाला आदर्शवत असणार्‍या महाराष्ट्रातील सहकारी चळवळीस अवकळा आली. अशावेळी नव्या समितीच्या माध्यमातून ग्रामीण अर्थकारणाची नवी घडी बसविणारी एखादे व्यवस्था असावी जेणे करून गरीब शेतकर्‍यांचे जीवन सुसह्य व्हावे असा सरकारचा प्रयत्न असावा असेही वाटते. सहकाराचा स्वाहाकार केल्याने अनेक साखर कारखाने मोडीत निघाले आहेत हे वास्तव नाकारता येत नाही. राज्यातील 31 पैकी 15 जिल्हा बँका मोठ्या आर्थिक संकटात सापडल्या आहेत

 त्यामुळे या ठिकाणी राज्य सहकारी बँकेने प्राथमिक सेवा सहकारी व कार्यकारी सोसायट्यांना सभासदत्व देऊ केले आहे. रिझर्व बँकेचे निवृत्त गव्हर्नर एम. नरसिंहन यांच्या समितीने 1997 साली काही मौलिक सूचना या संदर्भात केल्या होत्या. अल्प भूधारक शेतकरी लहान व्यावसायिक, ग्रामोद्योग, कुटिरोद्योग अशा ग्रामीण अर्थव्यवस्थेतील दुबळ्या घटकांना प्राधान्याने वित्तपुरवठा व त्यासाठी दहा टक्के अतिरिक्त निधी असावा असे या समितीने नमूद केले होते. जिल्हा बँकांनी इतर बँकांप्रमाणे आधुनिकतेची कास धरणे अपेक्षित होते.

परंतु प्रत्येक बाबतीत खाबूगिरी वाढल्याने या बँका तोट्यात गेल्या. यामध्ये ग्रामीण स्तरांवरील कार्यकारी सोसायट्या तर अगदीच नावाला राहिल्या आहेत. त्यामुळे कृषीपुरवठा अडचणीत आला. या बाबतीत सरकारला सर्वत्र विरोध होणार असे चित्र स्पष्ट झाल्यावर सहकार विभागाने तीन दिवसातच घूजाव करत आपला निर्णय फिरविला. आता राज्यातील त्रिस्तरीय सहकारी पतपुरवठ्याचे मूल्यमापन करून उपाययोजना सुचविण्यासाठी आठ सदस्यांची नवी समिती स्थापन करण्यात आल्याचे सहकार विभागाने स्पष्ट केले आहे.

 दूरदृष्टीने विचार केल्यास ग्रामीण, दुर्ग भागातील गोरगरीब, शेतकरी, लघुउद्योजक, बेरोजगार यांचा पतपुरवठा सेवा-सोसायट्यांवरच अवलंबून राहणार आहे. जिल्हा बँकांची गंगाजळी, त्यांच्या चकाचक टोलेजंग इमारती, वातानुकूलित कार्यालये, सहकार सम्राटांची अरेरावी, नफा-तोट्याचे गणित यापेक्षा तळागाळातील शेतकरी, शेतीपूरक प्रकिया, जोडधंदे करणारे ग्रामीण तरुण यांना सुलभ व स्वस्त दराने होणारा वित्तपुरवठा हा प्रगतिशील महाराष्ट्राचा प्रभावी अजेंडा व्हायला हवा याचे सरकारने भान ठेवावे.

 
  • «
  •  Start 
  •  Prev 
  •  1 
  •  2 
  •  3 
  •  4 
  •  5 
  •  6 
  •  7 
  •  8 
  •  9 
  •  10 
  •  Next 
  •  End 
  • »


Page 1 of 53

वाचकांची संख्या

ह्या पानावर आत्तापर्यंत आलेल्या वाचकांची संख्या: 134

era

little-birdies


amber saptahik amber weekly amber e-amber eamber marathi news marathi batmya talegaon news talegaon batmya lonavala news lonavala batmya chakan news chakan batmya 
maval news maval batmya pimpri news pimpri batmya chinchwad news chinchwad batmya pune news pune batmya maharashtra news maharashtra batmya  talegaon chakan
lonavala pimpri chinchwad pune real estate talegaon real estate chakan real estate lonavala real estate pimpri real estate chinchwad real estate maval real estate pune real estate
classifieds talegaon classifieds chakan classifieds maval classifieds lonavala classifieds pimpri classifieds chinchwad classifieds pune classifieds